Ik zie ik zie wat jij niet ziet

12 september 2018

U weet hoe het geheel in elkaar steekt, maar iemand anders ‘zit’ op het bewijs daarvan. Die ander weigert u die de informatie te verstrekken. Kunt u hem verplichten u de informatie aan te reiken?

Geen algemene informatieplicht

Onze wetgeving kent geen algemene informatieplicht (juridisch: exhibitieplicht). Zo zal een rechter nooit iemand verplichten om aan te geven waar hij goederen (geld of zaken) heeft staan, zodat de crediteur daarop beslag kan leggen. Dat wordt niet anders als de debiteur is veroordeeld tot betaling van een bedrag aan die crediteur. Betekent dit dan dat iemand nooit kan worden gedwongen informatie vrij te geven?

Bijzondere informatieverplichtingen

1. In artikel 22 Rechtsvordering staat een algemene bepaling op basis waarvan de rechter de mogelijkheid heeft de procespartijen te verplichten op de zaak betrekking hebbende bescheiden te over leggen. De rechter heeft een eigen discretionaire bevoegdheid om daarvan al dan niet gebruik te maken. Daarin zit de sterkte maar ook meteen de zwakte van deze bepaling.

2. Er is (afgezien van artikel 1019b Rechtsvordering bij geschillen over intellectuele eigendomsrechten) echter nog een concretere wetsbepaling (artikel 843a rechtsvordering). Als u namelijk belang hebt bij inzage, een afschrift een of uittreksel van iets waar u als partij bij betrokken was, kan de rechter de houder daarvan verplichten u dit aan te reiken. Als houder kan volgens de Hoge Raad ook iemand worden aangemerkt die zelf geen partij was bij het geheel waarvan u die inzage/afgifte eist. U als verzoekende partij dient echter wel partij te zijn.

Nu gaat het niet zo ver dat u maar te kust en te keur kunt opvragen wat u wilt. Het moet namelijk gaan om een zogenaamd rechtmatig belang. Dat betekent onder meer dat u een direct en concreet belang moet hebben (bijvoorbeeld in het kader van een dreigend geschil) en moet aangeven wat u wilt verkrijgen. Daarmee worden zogenaamde fishingsexpeditions geweerd. Zo werd bijvoorbeeld door het Gerechtshof Leeuwarden een verzoek tot opvragen van documenten afgewezen, omdat de verzoekende partij aangaf te vermoeden dat die stukken haar stellingen wel zouden kunnen onderbouwen en een ‘vermoeden’ vond het Hof te vaag.

Dan nog enkele bijzonderheden over 843a:

a. Deze informatieplicht geldt niet voor bepaalde personen die uit hoofde van hun beroep of betrekking over deze informatie beschikken. Denk daarbij aan artsen, notarissen en advocaten. Voor accountants en belastingadviseurs geldt deze ontheffing niet.
b. Mocht u een beroep op inzage tevergeefs hebben aangevraagd op grond van de Wet Openbaarheid Bestuur, dan mag u van de Hoge Raad alsnog een poging doen via 843a.
c. Hoe artikel 843a zich verhoudt tot de AVG is nog niet uitgekristalliseerd.
d. Er is een wetswijziging in de maak waarin artikel 843a wordt aangescherpt.

3. Indien u tevergeefs een beroep op 843a hebt gedaan of zou doen, maar u wel ooit op rechtmatige wijze over die informatie hebt beschikt, hebt u alsnog de mogelijkheid die informatie bij een derde op te eisen via artikel 843b Rechtsvordering. Ook hier geldt weer dat die informatieplicht niet van toepassing is op de hiervoor bij 843a aangehaalde personen.

4. Ook voor curatoren in faillissementen en bewindvoerders in WSNP geldt onder omstandigheden een wettelijke verplichting tot het openleggen van administratie van de failliet/saniet aan derden die voldoende belang hebben. Een voldoende belang is er volgens de Hoge Raad niet als u als crediteur van een failliet met die beoogde informatie een claim tegen een ander dan de failliet wilt instellen, bijvoorbeeld de directeur van de failliet. Dan dient de crediteur zijn kansen binnen de grenzen van het hiervoor genoemde 843a te beproeven.

Bewijsbeslag

Mooi dat deze maatregelen bestaan, maar wat nu als u vreest dat uw tegenpartij alle informatie heeft vernietigd voordat het tot een dergelijke uitspraak komt? De Hoge Raad staat het onder omstandigheden toe dat u dan (eventueel voorafgaand aan een dergelijke procedure) onaangekondigd beslag laat leggen op het bewijs. Die informatie wordt dan door een derde in ieder geval veilig gesteld en heeft als beslaglegger uiteindelijk toegang tot dat bewijs als na een procedure de rechter u daartoe het recht heeft.

Conclusie

Iemand die op informatie zit zal onder omstandigheden die informatie ongewild dienen te delen met een andere belanghebbende. Daarop vooruitlopend kan er zelfs al beslag op worden gelegd zodat weglekken van bewijs wordt voorkomen. De formulering van uw verzoek luistert wel heel nauw.